Wanderwort
Een atlas van hoe woorden tussen talen reisden. Typ een woord en zie waar het geweest is: Wanderwort maakt van de etymologieën die Wiktionary-redacteurs voor dertien Europese talen schrijven geordende routes, tekent ze op een kaart en laat elke twijfel zichtbaar. Het Oekraïense цукор “suiker” begint in het Sanskriet śárkarā en bereikt het Oekraïens via het Middelperzisch, Arabisch, Italiaans, Duits en Pools
- Probleem — Wiktionary weet waar de meeste Europese woorden vandaan komen, maar vertelt het in proza, verspreid over losse lemma’s: “uit het Middelnederlands, uit het Oudfrans, uit het Middeleeuws Latijn, uit het Arabisch…”. Niemand ziet de reis
- Inzicht — De geschiedenis van een woord is een route. Op een kaart getekend, met de twijfels erin, wordt het iets waar mensen naar willen kijken en dat ze willen delen
- Oplossing — Een atlas van 247.476 woordreizen naar 13 Europese talen, stap voor stap herbouwd uit Wiktionary; elke stap krijgt een zekerheidsgraad en een geciteerde bron
- Resultaat — Live op wanderwort.net sinds oktober 2026. Lighthouse op mobiel: 98 voor de homepage, een woordreis en Explore; toegankelijkheid, SEO en best practices 100. Gebruik nog niet gemeten
Etymologieën bestaan; reizen niet
Wiktionary is een van de grootste open etymologische bronnen, en het is geschreven in zinnen met kleine sjablonen (“ontleend aan het Italiaanse caffè”). Een route over talen heen is verspreid over meerdere lemma’s: het Nederlandse sjaal eindigt bij het Engelse shawl, en pas het Engelse lemma vertelt verder terug. Eén etymologie lezen geeft je één stap; niemand volgt de hele keten, en nergens zie je waar de bronnen het oneens zijn.
Het publiek zijn nieuwsgierige lezers en taalleerders, geen taalkundigen. Zij willen de route in één oogopslag en het bewijs op één klik, en ze moeten weten wanneer een stap een gok is.
De homepage: de atlas vult het scherm en de interface valt bijna weg
Ontworpen en geregisseerd door mij, gebouwd met een AI-partner
Ik koos het onderwerp, de naam, de dertien talen en de regel die alles bepaalt: geen enkele stap wordt verzonnen, en twijfel blijft zichtbaar. Ik zette de visuele richting uit in Figma — zeven hero-varianten, elk gebaseerd op een echte referentie, waaruit ik “Atlas scene” koos — en beoordeelde de schermen ronde na ronde.
Ik werk met Claude Code als partner: ik geef de brief en de randvoorwaarden, het maakt een voorstel, en niets komt erin zonder mijn akkoord. Dat geldt voor de Python-pipeline, de React-app, de deployment met nginx en Coolify, het Figma-werk via de plugin-bridge en de reviewrondes.
Geen enkele stap is verzonnen en geen AI beslist over een etymologie. Als de bron twijfelt, zegt de route dat
Een pipeline die haar twijfels houdt
De pipeline leest de kaikki.org-extractie van Wiktionary, zet de stappen van elk woord op volgorde en koppelt routes over talen heen. Elke stap houdt zijn getuige — het lemma dat hem vermeldt — met een link en de geciteerde zin. Elke route krijgt een graad: stap voor stap vermeld, volgorde afgeleid uit het proza, voorzichtig (“waarschijnlijk”), betwist (de bronnen zijn het oneens, getekend als een splitsing) of met open einde (de oudste stap is onzeker). De posities van talen komen uit Glottolog; gereconstrueerde prototalen hebben geen vaste plek en worden getekend als gearceerde thuisgebieden.
Het resultaat wordt gebakken tot statische JSON — 331.147 woorden in totaal, waarvan 83.671 die nooit reisden en “thuisbleven” — dus de site heeft geen backend nodig en de data staat op de server, buiten de image.
Zekerheid wordt getekend, niet gekleurd: dezelfde vijf lijnstijlen op de kaart, de kaarten en de badges
Papier, inkt en één blauwe lijn
Het palet is warm papier, bijna-zwarte inkt en één signaalblauw, voorbehouden aan de route, de selectie op de kaart en de focus. Drie lettertypen met vaste rollen: EB Garamond voor trefwoorden en elke historische woordvorm (altijd cursief), GT America voor de interface, Victor Mono voor codes en tellingen.
De schreef was eerst Cormorant. De audit van oktober liet zien dat de hoge, verschoven accenten losgeslagen ogen op precies de woorden waar deze site over gaat — café, śárkarā — dus kwam EB Garamond in de plaats: die zet de diakritische tekens goed en leest beter in kleine corpsen.
Een woordreis opent als een woordenboeklemma: trefwoord, betekenis, één heldere zin, dan de kaart
De kaart, het log, en alles eromheen
De kaart tekent de route stuk voor stuk als gebogen bogen: een punt reist over elk stuk, de halte die hij bereikt pulseert één keer, en in de hoek van de kaart staat de echte vorm van het woord op die halte — Arabisch qahwa, Ottomaans-Turks kahve, Italiaans caffè. Het stappenlog ernaast is de toegankelijke tweeling van de kaart: elke halte genummerd, met vorm, periode en bron. Op telefoons houden drukke haltes alleen hun nummer, gelijk aan het log.
Oekraïens цукор, alle twaalf stappen: vormen in hun eigen schrift met transliteratie, periodes en het soort stap
Explore toont de 8.000 meest gebruikte woorden die reisden, gegroepeerd in corridors zoals Latin everywhere, Arabic into Europe en Turkic & Ottoman. De kaarten lezen als registerlemma’s, met elke route als een rij punten en taalnamen; de kaartweergave is een stromenkaart waarin elke boog tussen twee talen zo dik is als het aantal reizen dat hem neemt. Words you already know koppelt een taal die je spreekt aan een taal die je leert en toont de gedeelde woorden en de valse vrienden.
Explore: kaarten als registerlemma’s, routes als punten en namen
De stromenkaart: één boog per talenpaar, zo dik als het verkeer erop
Words you already know, voor een Engelstalige die Nederlands leert
Een tikfout leidt ergens heen: nabijheid en frequentie bepalen de gok
Homepage, 390 px
Woordreis, 390 px
Beoordeeld en geaudit, nog niet getest met gebruikers
Alle controles tot nu toe zijn expertreviews, uitgevoerd als AI-auditrondes, plus mijn eigen reviewrondes; geen ervan is een usabilitytest. Op 11 oktober 2026 liepen zes audits tegelijk: beveiliging, UX en responsive, art direction, spacing en typografisch systeem, performance en codekwaliteit.
Ze vonden dat de kaart bij elke hover 1,3 MB aan landsgrenzen opnieuw tekende, wat de mobiele Lighthouse-score op 55 hield voor de homepage en 47 voor een woordreis. Na clipping, memoisatie en eigen hosting van de lettertypen scoren alle drie de hoofdpagina’s 98 op mobiel, en de layout shift op Explore daalde van 0,96 naar 0. axe-core meldt geen WCAG 2.2 AA-overtredingen op tien pagina’s; de handmatige ronde voegde een pauzeknop toe voor de bewegende hero, focus bij paginawissel en reflow op 320 px. De beveiligingsaudit vond niets kritieks; ze leidde tot één gedeelde set security headers, een privacypagina en sessie-opnames die pas na toestemming laden. Ruwe taalcodes werden overal vervangen door namen waar een bezoeker ze leest.
Live, met de cijfers die kloppen
Wanderwort staat live op wanderwort.net, met een eigen titel en linkvoorbeeld voor 8.002 woordreizen, een sitemap per taal en indiening via IndexNow. Bezoeken worden zonder cookies geteld op mijn eigen Umami-instantie; Microsoft Clarity neemt alleen sessies op van bezoekers die dat toestaan.
Wat ik nog niet kan beweren, is dat mensen het gebruiken of delen. De tellingen beginnen nu, en zolang er geen cijfers zijn, zegt de case “niet gemeten”.
Live — wanderwort.net
Wat nog open staat
Een begeleide usabilitytest van het eerste bezoek en de woordreis. Handmatige selectie van de woorden op de homepage: de reviewlijst bestaat, er is nog niets goedgekeurd. Bekende beperkingen in de data: een woord dat twee keer ontleend werd (Russisch шоколад) kan als één keten uitkomen, een homograaf kan de minder bekende route krijgen (Engels robot), en de koppeling van valse vrienden is een heuristiek. De repository blijft privé omdat ze de gelicentieerde webfonts van GT America bevat.
